SANSKRIT READING RESOURCE
अस्मिन् पृष्ठे मूलप्रार्थनायाः पठनसंस्करणं तस्य विषयाणां संक्षिप्तं व्याख्यानं च प्रदत्तम् अस्ति । लिप्यन्तरणेन शब्दानां प्रतिनिधित्वार्थं प्रयुक्ता लिपिः परिवर्तते । अनुवादः तेषां अर्थं व्याख्यायते । एतानि अध्ययनार्थं भिन्नानि साधनानि सन्ति।

Opening dohas
श्रीगुरु चरन सरोज रज, निज मनु मुकुरु सुधारि।
बरनऊं रघुबर बिमल जसु, जो दायकु फल चारि॥
बुद्धिहीन तनु जानिके, सुमिरौं पवन-कुमार।
बल बुद्धि बिद्या देहु मोहिं, हरहु कलेस बिकार॥
Forty chaupais
- जय हनुमान ज्ञान गुन सागर।
जय कपीस तिहुं लोक उजागर॥ - रामदूत अतुलित बल धामा।
अंजनि-पुत्र पवनसुत नामा॥ - महाबीर बिक्रम बजरंगी।
कुमति निवार सुमति के संगी॥ - कंचन बरन बिराज सुबेसा।
कानन कुंडल कुंचित केसा॥ - हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै।
कांधे मूंज जनेऊ साजै॥ - संकर सुवन केसरीनंदन।
तेज प्रताप महा जग बन्दन॥ - विद्यावान गुनी अति चातुर।
राम काज करिबे को आतुर॥ - प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया।
राम लखन सीता मन बसिया॥ - सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा।
बिकट रूप धरि लंक जरावा॥ - भीम रूप धरि असुर संहारे।
रामचंद्र के काज संवारे॥ - लाय सजीवन लखन जियाये।
श्रीरघुबीर हरषि उर लाये॥ - रघुपति कीन्ही बहुत बड़ाई।
तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई॥ - सहस बदन तुम्हरो जस गावैं।
अस कहि श्रीपति कंठ लगावैं॥ - सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा।
नारद सारद सहित अहीसा॥ - जम कुबेर दिगपाल जहां ते।
कबि कोबिद कहि सके कहां ते॥ - तुम उपकार सुग्रीवहिं कीन्हा।
राम मिलाय राज पद दीन्हा॥ - तुम्हरो मंत्र बिभीषन माना।
लंकेस्वर भए सब जग जाना॥ - जुग सहस्र जोजन पर भानू।
लील्यो ताहि मधुर फल जानू॥ - प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं।
जलधि लांघि गये अचरज नाहीं॥ - दुर्गम काज जगत के जेते।
सुगम अनुग्रह तुम्हरे तेते॥ - राम दुआरे तुम रखवारे।
होत न आज्ञा बिनु पैसारे॥ - सब सुख लहै तुम्हारी सरना।
तुम रक्षक काहू को डर ना॥ - आपन तेज सम्हारो आपै।
तीनों लोक हांक तें कांपै॥ - भूत पिसाच निकट नहिं आवै।
महाबीर जब नाम सुनावै॥ - नासै रोग हरै सब पीरा।
जपत निरंतर हनुमत बीरा॥ - संकट तें हनुमान छुड़ावै।
मन क्रम बचन ध्यान जो लावै॥ - सब पर राम तपस्वी राजा।
तिन के काज सकल तुम साजा॥ - और मनोरथ जो कोई लावै।
सोइ अमित जीवन फल पावै॥ - चारों जुग परताप तुम्हारा।
है परसिद्ध जगत उजियारा॥ - साधु-संत के तुम रखवारे।
असुर निकंदन राम दुलारे॥ - अष्ट सिद्धि नौ निधि के दाता।
अस बर दीन जानकी माता॥ - राम रसायन तुम्हरे पासा।
सदा रहो रघुपति के दासा॥ - तुम्हरे भजन राम को पावै।
जनम-जनम के दुख बिसरावै॥ - अन्तकाल रघुबर पुर जाई।
जहां जन्म हरि-भक्त कहाई॥ - और देवता चित्त न धरई।
हनुमत सेइ सर्ब सुख करई॥ - संकट कटै मिटै सब पीरा।
जो सुमिरै हनुमत बलबीरा॥ - जै जै जै हनुमान गोसाईं।
कृपा करहु गुरुदेव की नाईं॥ - जो सत बार पाठ कर कोई।
छूटहि बंदि महा सुख होई॥ - जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा।
होय सिद्धि साखी गौरीसा॥ - तुलसीदास सदा हरि चेरा।
कीजै नाथ हृदय मंह डेरा॥
Closing doha
पवन तनय संकट हरन, मंगल मूरति रूप।
राम लखन सीता सहित, हृदय बसहु सुर भूप॥
MEANING & READING GUIDE
हनुमान चालीसा: पठनार्थः
अस्मिन् पृष्ठे मूलप्रार्थनायाः पठनसंस्करणं तस्य विषयाणां संक्षिप्तं व्याख्यानं च प्रदत्तम् अस्ति । लिप्यन्तरणेन शब्दानां प्रतिनिधित्वार्थं प्रयुक्ता लिपिः परिवर्तते । अनुवादः तेषां अर्थं व्याख्यायते । एतानि अध्ययनार्थं भिन्नानि साधनानि सन्ति।
उद्घाटन प्रार्थना
वक्ता गुरुं स्मरति, रामस्य स्तुतिं कर्तुं मनः सज्जीकरोति, हनुमतः बलं, प्रज्ञां, स्पष्टबोधं च याचते। उद्घाटनं व्यक्तिगतज्ञानस्य दावान् न तु विनयम् अभिव्यञ्जयति।
प्रज्ञा साहसं सेवा च
प्रथमेषु श्लोकेषु हनुमान् प्रज्ञा उदात्तगुणो रामदूतः भक्तः सेवकः इति स्तुतिः । बलं सद्विवेकेन, शिक्षणेन, साहाय्यार्थं सज्जतायाः च सह सम्बद्धं भवति।
रामायणे हनुमान्
प्रार्थनायां सीतां अन्विष्य लङ्कां लङ्घयित्वा लक्ष्मणस्य कृते जीवनपुनर्स्थापनौषधिम् आनयितुं स्मरणं भवति। रामः हनुमन्तं तस्य सेवां प्रशंसति। श्लोकेषु तस्य सुग्रीवविभीषणयोः साहाय्यं च स्मर्यते । एते प्रकरणाः कर्मणा भक्तिं व्यञ्जयन्ति ।
विश्वासः स्मरणं च
मध्यश्लोकेषु भक्तस्य हनुमन्तस्य शरणं, कष्टसमये स्मरणं, रक्षकत्वेन च दृष्टिपातस्य वर्णनं भवति । भयं, दुःखं, बाधकं च दूरीकर्तुं कथनानि प्रार्थनायाः भक्तिभाषायाः सन्ति; ते न चिकित्सापरामर्शः, परिणामविशेषस्य प्रतिज्ञा वा।
रामभक्ति
अनन्तरं श्लोकाः हनुमत्भक्तिं रामस्मरणेन सह सम्बध्दयन्ति । वक्ता साहाय्यं, अनुग्रहं, सेवानिष्ठं हृदयं च याचते। अन्तिमश्लोकेषु तुलसीदासः भगवतः सेवकत्वेन स्थातुं इच्छां प्रकटयति ।
समापन प्रार्थना
उपसंहारदोहा हनुमन्तं रामलक्ष्मणसीतासहितं भक्तहृदयनिवासं याचते । अनेन स्मरणेन भक्त्या च प्रार्थना समाप्ता भवति।
अस्य पृष्ठस्य उपयोगः कथं भवति
उद्घाटनदोहाः पठित्वा चत्वारिंशत् मुख्यश्लोकानां क्रमेण अनुसरणं कृत्वा समापनदोहां समाप्तं कुर्वन्तु। एकैकं पङ्क्तयः कतिपयानि पठन्तु। अपरिचितशब्दानां तुलनां हिन्दीग्रन्थेन सह विश्वसितपाठेन च कुर्वन्तु। संस्करणयोः मध्ये वर्तनी भिन्ना भवितुम् अर्हति । पठनसंस्करणानाम् तुलनायै भाषालिङ्कानां उपयोगं कुर्वन्तु ।
डाउनलोड् तथा ऑडियो
केवलं पुनः प्राप्ताः, कार्यरताः सञ्चिकाः मूल PDF डाउनलोड् इति लेबलं भवन्ति । यदि भवतः भाषायाः कृते कोऽपि मूलः PDF उपलब्धः नास्ति तर्हि भवतः ब्राउजर् इत्यस्य Print विकल्पस्य उपयोगं कुर्वन्तु तथा च व्यक्तिगतपठनप्रतिकृत्यर्थं Save as PDF इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्तु । उपलब्धः श्रव्यः मूलप्रार्थनायाः पाठः अस्ति, न तु प्रत्येकभाषायां अनुवादः।
अनुवाद टिप्पणी
एषा प्रार्थनाविषयाणां संक्षिप्तं, यन्त्रसहायतायुक्तं व्याख्यानं, न तु सम्पूर्णं विद्वान्भाष्यं वा शब्दशब्दं अनुवादं वा । नवनिर्मितानि लिपिरूपान्तरणं पारम्परिकमुद्रितसंस्करणात् भिन्नं भवितुम् अर्हति । कृपया अस्माभिः सम्पर्कं पृष्ठस्य माध्यमेन विश्वसनीयसन्दर्भेण सह विशिष्टपाठस्य अनुवाददोषस्य वा सूचनां ददातु।
Machine-assisted summary of the prayer’s themes, not a verse-by-verse scholarly translation. Please report a correction with a trusted reference.
Prayer source: recovered Devanagari text. Study reference: Chinmaya Mission text and transliteration. Script conversion: Aksharamukha. Meaning guide: machine-assisted translation of an original English summary.